«Қазақстанның жаңа тарихи кезеңдегі өзекті міндеттері» атты Жолдауды елді экономикалық, технологиялық және құқықтық тұрғыдан жаңғырту бағдарламасы деп сипаттауға болады. Оның түпкі мақсаты – мемлекеттің егемендігін нығайту, азаматтардың әл-ауқатын арттыру және болашақ ұрпақ үшін жаңа мүмкіндіктер жасау.
Президент пен жиынға қатысушылардың көпшілігі таққан Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туының түсі мен нысанындағы төсбелгі ерекше символдық мәнге ие болды. Менің ойымша, бұл белгі Қазақстан халқымен бірлікті және мемлекет болашағы үшін жауапкершілікті білдірді. Мұндай бастаманы «Bolashaq» Академиясында да қолдауға болады. Ол үшін мемлекеттік рәміздер туралы заңнаманы сақтай отырып, ресми төсбелгілер сатып алуға немесе ұлттық түстер негізінде Академияның өзіндік нышанын әзірлеуге болады.
Сондай-ақ Президент сөзінің шамамен 70 – 80 пайызы мемлекеттік тілде айтылғанын атап өткен жөн. Мемлекет басшысы қазақ тілінің мемлекеттік басқару, білім, ғылым және қоғамдық өмірдегі қолданыс аясын кеңейтудің маңызын жеке үлгісімен көрсетті. Сонымен бірге мемлекеттік тілді дамыту азаматтардың тілдік құқықтары мен еліміздің мәдени әралуандығына құрметпен ұштасуға тиіс.
Жолдау қоғамның дәстүрлері мен адамгершілік негіздері туралы сөзден басталды. Отбасы, үлкенге құрмет, бала тәрбиесі, еңбекқорлық, білім және тарихи жады жаңғырудың негізі ретінде көрсетілді. Сонымен қатар дәстүрлі құндылықтар Конституцияға, теңдік қағидаттарына және адам құқықтарына сәйкес келуге тиіс.
Халық бірлігі Жолдаудың негізгі арқауына айналды. «Әралуандықтағы бірлік» қағидаты этносаралық және конфессияаралық келісімді, азаматтардың заң алдындағы теңдігін және кемсітушілікке жол бермеуді көздейді. Бұл Жолдаудың жаңа Конституция қабылданғаннан кейін бір палаталы жаңа Құрылтай отырысында алғаш рет жариялануы да айрықша мәнге ие.
Заң тұрғысынан алғанда, Жолдау – бағдарламалық саяси-құқықтық құжат. Ол мемлекеттік және заң шығару саясатының бағыттарын айқындайды, бірақ өздігінен қолданыстағы құқықтық нормаларды өзгертпейді. Ұсынылған бастамаларды іске асыру үшін жаңа заңдар қабылдау, қолданыстағы актілерге түзетулер енгізу, заңға тәуелді актілер әзірлеу және тиісті ұйымдастырушылық шаралар қабылдау қажет.
Негізгі бастамалардың бірі – жаңа Азаматтық кодексті әзірлеп, оны 2027 жылдың соңына дейін қабылдау. Кодексте цифрлық активтер, электрондық мәмілелер, жасанды интеллект, платформалық экономика, зияткерлік меншік және басқа да заманауи қатынастар ескерілуге тиіс. Бұл кезекті жекелеген түзетулер емес, жеке құқықты жүйелі түрде жаңарту болмақ.
Кәсіпкерлік саласында 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнесті тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мәселесін талқылау ұсынылды. Президент құқық бұзушылықтар саны азайғанымен, айыппұл көлемі мен жоспардан тыс тексерулер санының өскеніне назар аударды. Басты міндет – мемлекеттік бақылаудан толық бас тарту емес, жазалаушы тәсілден профилактикалық және тәуекелге бағдарланған қадағалауға көшу.
Салық заңнамасында қарама-қайшылықтарды, екіұшты нормаларды және бизнеске түсетін шамадан тыс жүктемені жою міндеті қойылды. Салық ережелері түсінікті, тұрақты және болжамды болуы қажет. Ірі байлық иелеріне жоғары салық салу туралы ұсыныс та жеке құқықтық талдауды талап етеді. Өйткені салық салу өлшемшарттары мен объектілерін және заңды жолмен алынған меншікті қорғау кепілдіктерін нақты белгілеу қажет.
Алатау қаласында арнайы сот жүйесін құру туралы ұсыныс маңызды жаңашылдық болды. Ағылшынның жалпы құқық үлгісіндегі Инвестициялық сот коммерциялық дауларды қарауға тиіс. Бұл бастаманы іске асыру кезінде оның Қазақстанның сот жүйесіндегі орны, юрисдикциясы, қолданылатын құқық, шешімдерге шағым жасау тәртібі және судьялар тәуелсіздігінің кепілдіктері айқындалуы керек. Шетелдік модель Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ұлттық құқықтық жүйесіне бейімделуге тиіс.
Осылайша, Жолдаудың негізгі құқықтық идеясы көптеген бытыраңқы түзетулерден заңнаманы жүйелі жаңартуға көшу болып табылады. Қазақстанға заманауи, түсінікті және тұрақты құқықтық нормалар, тиімді сот қорғауы, бизнеске негізсіз қысымды азайту және құқықты жаңа технологияларға бейімдеу қажет.
Жалпы алғанда, Жолдауда ұлттық дәстүрлер мен жаңғыру, мемлекеттік тілді дамыту мен көптілділікке құрмет, технологиялық прогресс пен адами құндылықтар өзара үйлесім тапты. Оның негізгі мәні – Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде халық бірлігі, Конституцияны құрметтеу және ел болашағы үшін мемлекет пен қоғамның ортақ жауапкершілігі айрықша маңызға ие екендігінде.
Кабжанов К.Б.
