2026 жылғы 27 ақпанда «Жастар және қазіргі заманауи әлемдегі мәселелер» атты Республикалық ғылыми-практикалық конференция аясында «Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесін дамыту перспективалары. Қаржылық тәуекелдерді басқару және бизнесті құқықтық қорғау» атты секция отырысы өтті.
Секция жұмысына Қазақстан Республикасы, Ресей Федерациясы және Қырғыз Республикасының жоғары оқу орындарының оқытушылары, ғалымдары, магистранттары мен студенттері қатысты. Олардың қатарында академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Astana International University, Н.Ф. Катанова атындағы Хакас мемлекеттік университеті, Қырғыз-Ресей Славян университеті, «Bolashaq» академиясы және басқа да білім беру ұйымдарының өкілдері болды.
Секция жұмысына заң ғылымдарының кандидаты, профессор А.Т. Кабжанов төрағалық етті.
Секция хатшысы – оқытушы И.А. Жукен.
Жалпы саны 22 баяндама тыңдалды. Баяндамалар құқық теориясы мен практикасының кең ауқымды мәселелерін қамтыды. Олардың ішінде конституциялық реформалар, қылмыстық және азаматтық құқық, сот жүйесі, адам құқықтарын қорғау, цифрландыру мәселелері, қаржылық тәуекелдер және бизнесті құқықтық қорғау тақырыптары қарастырылды.
Секция жұмысына шетелдік білім беру ұйымдарының өкілдері қашықтан қатысу форматында қатысты.
Н.Ф. Катанова атындағы Хакас мемлекеттік университетінің (Абакан қ., Ресей Федерациясы) студенттері – Богданова, Быкова, Недбаева, Полякова, Рогоза, Шведчиков – ZOOM платформасы арқылы онлайн форматта баяндама жасады.
Қашықтан ұсынылған баяндамалар жоғары ғылыми деңгейде дайындалған және секция қатысушылары арасында белсенді пікірталас тудырды. Онлайн формат конференция географиясын кеңейтуге мүмкіндік беріп, жоғары оқу орындары арасындағы ғылыми ынтымақтастықтың нығаюына ықпал етті.
Баяндамалардың негізгі бағыттары мен мазмұны
Секция жұмысы барысында келесі негізгі бағыттар қарастырылды:
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесін дамыту
Қазақстан Республикасындағы құқықтық жүйені жетілдіру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Атап айтқанда, 2026 жылғы конституциялық реформалардың кәсіпкерлік қызметке ықпалы, бизнес субъектілерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау тетіктерін жетілдіру, құқықтық мемлекет қағидаттарын және заң үстемдігін нығайту мәселелері талқыланды.
Сонымен қатар келесі мәселелер жеке қарастырылды:
– конституциялық және отбасы құқығындағы отбасыны, аналықты және балалықты қорғау қағидаты;
– қылмыстық процестегі адвокаттың рөлі;
– жазасын өтегеннен кейінгі тұлғалардың қайта әлеуметтену мәселелері және рецидивтің алдын алу;
– құқықтық мемлекет жағдайындағы адамның құқықтары мен міндеттерінің абсолюттілігі және өзара байланысы.
Қаржылық тәуекелдерді басқару және алаяқтықтан қорғау
Секцияда ерекше өзектілікке ие тақырыптардың бірі кибералаяқтық және цифрлық кеңістіктегі қылмыстарға қарсы іс-қимылдың қылмыстық-құқықтық тетіктері болды. Қатысушылар ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы жасалатын қаржылық қылмыстар санының артып келе жатқанын атап өтіп, профилактикалық шараларды күшейту мен халықтың құқықтық сауаттылығын арттырудың маңыздылығын көрсетті.
Сонымен қатар тұрғын үй мен ақшалай қаражаттан айырылуға әкелетін алаяқтық тәсілдері талқыланып, адал азаматтар мен бизнесті құқықтық қорғаудың кепілдіктерін күшейту қажеттілігі атап өтілді.
Сот реформасы және тарихи-құқықтық аспектілер
Бірқатар баяндамаларда сот тәуелсіздігінің кепілдіктерінің эволюциясы, құқық тарихындағы «зиян» ұғымының қалыптасуы және оны өтеу мәселелері, сондай-ақ Ресейдегі сот реформаларының Екатерина II дәуірінен 1864 жылғы реформаларға дейінгі даму кезеңдері қарастырылды.
Тарихи-құқықтық талдау құқықтық институттардың даму заңдылықтарын анықтауға және қазіргі реформалар үшін құқықтық дәстүрлер сабақтастығының маңызын көрсетуге мүмкіндік берді.
Кәсіби қызметтің құқықтық негіздері
Секцияда некені бұзу істеріндегі психологтың құқықтық мәртебесі және Қазақстан Республикасындағы психологтың кәсіби қызметін нормативтік-құқықтық реттеу мәселелеріне арналған баяндамалар ерекше қызығушылық тудырды. Қатысушылар сот процестеріне қатысатын мамандардың құқықтық мәртебесін заңнамалық тұрғыдан нақты бекіту қажеттігін атап өтті.
Сұрақтар мен пікірталас
Талқылау барысында келесі проблемалық мәселелер көтерілді:
– экономиканы цифрландыру жағдайында бизнесті қорғауға арналған құқықтық тетіктердің жеткіліктілігі;
– конституциялық реформаларды жүргізу кезінде жария және жеке мүдделердің тепе-теңдігін сақтау;
– киберқылмыстың алдын алуға бағытталған қолданыстағы шаралардың тиімділігі;
– жастардың құқықтық тәрбиесі жүйесін жетілдіру;
– халықтың қаржылық және құқықтық сауаттылық деңгейін арттыру.
Пікірталас конструктивті сипатта өтті. Қатысушылар қазіргі құқықтық мәселелерді шешуде пәнаралық тәсілдің маңыздылығын, сондай-ақ трансұлттық қылмыспен күресу және азаматтардың құқықтарын қорғау саласында халықаралық ынтымақтастықты күшейту қажеттігін атап өтті.
Секция жұмысының қорытындысы бойынша қатысушылар келесі тұжырымдарға келді:
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінің қазіргі даму кезеңі құқықтық мемлекет қағидаттарын нығайтуға және кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтарын қорғауға бағытталған заңнаманы белсенді жаңғыртумен сипатталады.
Экономиканы цифрландыру жағдайында қаржылық тәуекелдер мен алаяқтыққа қарсы іс-қимылдың қылмыстық-құқықтық және азаматтық-құқықтық тетіктерін жетілдіру ерекше маңызға ие.
Тарихи-құқықтық талдау қазіргі реформаларды тереңірек түсінуге және өткен кезеңдегі қателіктердің қайталануына жол бермеуге мүмкіндік береді.
Жастардың құқықтық мәдениетін арттыру құқықтық жүйенің тұрақты дамуы мен жауапты азаматтық қоғам қалыптастырудың негізгі шарттарының бірі болып табылады.
Ұсыныстар мен ұсынымдар
Секция жұмысының нәтижелері бойынша келесі ұсынымдар әзірленді:
Қазақстан Республикасында цифрлық қауіпсіздік, киберқылмыспен күрес және дербес деректерді қорғау саласындағы заңнаманы халықаралық стандарттарды ескере отырып жетілдіру.
Жастар арасында алаяқтықтың алдын алу және қаржылық тәуекелдерді басқару дағдыларын қалыптастыруға бағытталған құқықтық және қаржылық ағартудың кешенді бағдарламаларын әзірлеу.
Дауларды шешудің баламалы тәсілдерін, медиация мен арбитражды дамыту арқылы бизнесті құқықтық қорғау тетіктерін күшейту.
Салыстырмалы құқықтану және сот реформалары мәселелері бойынша Қазақстан, Ресей және Қырғыз Республикасының жоғары оқу орындары арасындағы халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту.
Заңгерлік кадрларды даярлау жүйесін жетілдіру, соның ішінде тәжірибеге бағытталған оқытуды дамыту, студенттердің ғылыми зерттеулерге қатысуын және сот процестерін модельдеуге қатысуын қамтамасыз ету.
Қатысушылардың үздік баяндамаларын конференция материалдарының жинағында жариялауды ұсынып, оларды кейіннен ғылыми электрондық деректер базаларына орналастыру.
Жалпы алғанда, «Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесін дамыту перспективалары. Қаржылық тәуекелдерді басқару және бизнесті құқықтық қорғау» секциясының жұмысы ұсынылған зерттеулердің жоғары ғылыми деңгейін, көтерілген мәселелердің өзектілігін және жастардың қазіргі құқықтық сын-қатерлерді шешуге деген қызығушылығын көрсетті.
Секция ғылыми идеялармен алмасуға, кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастыруға және жаһандық өзгерістер жағдайында Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесін жетілдіруге бағытталған практикалық ұсынымдар әзірлеуге мүмкіндік берген тиімді ғылыми алаң болды.
Секцияға қатысушыларды марапаттау
«Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесін дамыту перспективалары. Қаржылық тәуекелдерді басқару және бизнесті құқықтық қорғау» секциясының жұмысы қорытындысы бойынша ұйымдастыру комитеті мен қазылар алқасының шешімімен үздік баяндамалар анықталды.
I дәрежелі дипломмен марапатталды:
Айтжанова М.Б., академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы.
Ғылыми жетекшісі: заң ғылымдарының кандидаты, профессор Өзбеков Д.У.
Баяндама тақырыбы: «Киберкеңістіктегі алаяқтық: қылмыстық-құқықтық жауаптылық және оның алдын алудың өзекті мәселелері».
II дәрежелі дипломмен марапатталды:
Қадыр А.Т., академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті, Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы.
Ғылыми жетекшісі: заң ғылымдарының кандидаты, профессор Өзбеков Д.У.
Баяндама тақырыбы: «Жазаны өтеуден кейінгі тұлғаның қоғамға қайта интеграциялануы және рецидивтің алдын алу».
III дәрежелі дипломмен марапатталды:
Қаппар Ж., «Bolashaq» академиясы, Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы.
Ғылыми жетекшісі: Жунусова Л.М.
Баяндама тақырыбы: «Құқық бұзушылықтың теориялық мәселелері». Жалпы алғанда, ұсынылған зерттеулердің жоғары ғылыми деңгейін, таңдалған тақырыптардың өзектілігін және ұсынылған қорытындылар мен ұсынымдардың практикалық маңыздылығын атап өткен жөн.
