Туберкулез – кең таралған жұқпалы ауру, ол жаһандық деңгейдегі күрделі мәселе болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде жыл сайын туберкулездің 9 миллионға дейін жаңа жағдайы тіркеледі. Біздің облыста туберкулезбен сырқаттанушылық пен өлім-жітім көрсеткіштері төмендеп келеді, алайда бұл ауруды толық жеңу үшін әлі де ауқымды жұмыстар жүргізу қажет.
Аурудың қоздырғышы – туберкулез таяқшасы (Кох таяқшасы). Аурудың көзі – туберкулездің жұқпалы (ашық) түрімен ауыратын науқас адам. Сөйлесу, түшкіру, жөтелу кезінде ол қоршаған ортаға қақырық тамшыларымен бірге көп мөлшерде қоздырғыш бөледі. Қақырық кепкеннен кейін де қоздырғыш ұзақ уақыт бойы, әсіресе жарық аз түсетін жерлерде, тіршілік қабілетін сақтайды. Кепкен қақырықта және түрлі заттардың бетінде ол 6–8 айға дейін сақталуы мүмкін. Сондай-ақ қоздырғыш ыдыс-аяқ, төсек-орын, кітаптар арқылы жұғуы ықтимал. Уақтылы оқшаулау және емдеу жүргізілмесе, туберкулездің белсенді түрімен ауыратын бір адам жылына 10–15 адамға дейін жұқтыруы мүмкін. Бұл ауру әлеуметтік жағдайына немесе материалдық деңгейіне қарамастан кез келген адамды зақымдауы мүмкін.
Көбінесе туберкулез ауа-тамшы жолымен таралып, ең алдымен өкпені зақымдайды. Жұқтыру құрамында туберкулез таяқшасы бар шаңды жұту арқылы жүзеге асады. Жұқтыру қаупі нашар желдетілетін бөлмелерде, науқаспен тығыз байланыста болғанда және адамдар көп шоғырланған жағдайда артады. Өте сирек жағдайларда туберкулезбен ауру жануарлардан алынған тағам өнімдерін (сүт, сүзбе және т.б.) тұтыну арқылы жұғуы мүмкін. Сонымен қатар туберкулез лимфа түйіндерін, сүйек тінін, ас қорыту мүшелерін, бүйрек пен зәр шығару жүйесін зақымдауы мүмкін. Кей жағдайларда ми немесе жұлын қабынуын тудырады.
Қоздырғыш ағзаға енгенімен, ол әрдайым аурудың дамуына әкелмейді. Дені сау адамның иммундық жүйесі туберкулез қоздырғышының көбеюін тежеп, ұзақ уақыт бойы оны бақылауда ұстай алады. Статистика бойынша, туберкулез қоздырғышы енген 100 адамның тек 5-еуі ғана ауырады.
Туберкулездің дамуына ықпал ететін факторлар:
- қолайсыз экологиялық және әлеуметтік жағдайлар;
- дұрыс әрі жеткілікті тамақтанбау;
- күйзеліс, жағымсыз эмоциялар;
- нашақорлық, темекі шегу, алкогольді шамадан тыс тұтыну;
- иммунитетті төмендететін қатар жүретін аурулардың болуы (өкпе, асқазан немесе он екі елі ішек аурулары, қант диабеті, АИТВ-инфекциясы және т.б.);
- жақында ауыр аурулармен ауыру, оның ішінде туберкулез.
Туберкулездің белгілері:
- ұзаққа созылған (2–3 аптадан астам) жөтел, асқынған жағдайда – қан түкіру;
- тыныс алудың қиындауы, кеуде тұсының ауыруы;
- тез шаршау, әлсіздік;
- тәбеттің төмендеуі, күрт салмақ жоғалту;
- күннің соңына қарай дене қызуының көтерілуі, қызбалық жағдай;
- түнгі уақытта тершеңдіктің күшеюі.
Аталған белгілер басқа ауруларда да кездесуі мүмкін, бірақ олар байқалған жағдайда өзіңізді және жақындарыңызды қорғау үшін міндетті түрде емханаға жүгініңіз. Дәрігерге ерте қаралу және уақытылы басталған ем – толық сауығудың кепілі.
Туберкулездің алдын алу шаралары:
- туберкулезге қарсы вакцинация;
- дұрыс әрі толыққанды тамақтану;
- дене белсенділігі;
- темекі шегуден, есірткіден бас тарту, алкогольді шектеу;
- еңбек және демалыс режимін сақтау;
- шынығу, дене шынықтыру және спортпен айналысу;
- тұрғын үй мен жұмыс орнын таза ұстау;
- күйзеліс пен жағымсыз эмоциялармен күресу;
- кеуде қуысы мүшелеріне флюорография жасата отырып, тұрақты медициналық тексеруден өту.
